Gwarancja zapłaty za roboty budowlane – czyli zabezpieczenie zapłaty wynagrodzenia wykonawcy / podwykonawcy.
Temat istotny i coraz bardziej aktualny. Branża budowlana jest najbardziej narażona na zatory w płatnościach. Nie wspominając już o trudnościach w utrzymaniu stałej płynności finansowej.
Sama często doświadczam sytuacji, gdy po wykonaniu robót budowlanych kontrahenci moich Klientów (wykonawców) popadali w stan niewypłacalności, co prowadziło do tego, że dochodzenie wynagrodzenia w procesach sądowych okazywało się nieefektywne. Powodem był oczywiście brak możliwości wyegzekwowania zasądzonych należności 😟.
Dlatego coraz częściej wykonawcy (podwykonawcy) korzystają z możliwości żądania gwarancji zapłaty. Warto zabezpieczyć terminową zapłatę wynagrodzenia uzgodnionego w umowie o roboty budowlane 👍.
Zgodnie z intencją ustawodawcy – jeśli skorzystasz z gwarancji zapłaty to otwierasz sobie drogę na szybkie zaspokojenie roszczeń za wykonane roboty budowlane 💪.
Dlatego dziś podpowiem:
Na czym polega w praktyce gwarancja zapłaty za roboty budowlane ❓
Jak skutecznie z niej skorzystać ❓
Kto może żądać gwarancji zapłaty ❓
Czy wykonawca może określić formę gwarancji zapłaty ❓
Kto ponosi koszty udzielenia gwarancji zapłaty za roboty budowlane ❓
Jakie są skutki braku udzielenia gwarancji zapłaty ❓
No to startujemy! 😃
Czym jest gwarancja zapłaty za roboty budowlane?
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane ma na celu zabezpieczenie interesu prawnego i finansowego wykonawcy lub podwykonawcy.
Polega na jednostronnym zobowiązaniu gwaranta (najczęściej jest nim bank), do zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej beneficjentowi gwarancji (czyli wykonawcy albo podwykonawcy).
Wysokość sumy pieniężnej odpowiada wysokości wynagrodzenia wykonawcy lub podwykonawcy żądającego udzielenia gwarancji.
Gwarant działa na zlecenie inwestora / generalnego wykonawcy, z którym łączy go zwykle osobna umowa regulująca warunki udzielenia i wypłaty gwarancji.
Czasami w umowach o generalne wykonawstwo (zwłaszcza przy dużych inwestycjach budowlanych) strony zamieszczają dodatkowy załącznik, w którym określają treść / warunki gwarancji zapłaty.
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane – co zabezpiecza?
Gwarancja obejmuje swym zakresem jedynie zapłatę wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych, bez innych należności (np. odszkodowania), w tym ubocznych (np. odsetki).
Wynagrodzenie musi wynikać z łączącej inwestora i (generalnego) wykonawcę umowy o roboty budowlane. I oczywiście analogicznie w przypadku podwykonawców musi wynikać z umowy o podwykonawstwo.
Uwaga ‼
Zatem gwarancja zapłaty nie obejmuje wynagrodzenia z innych umów, w szczególności takich, których treść nie obejmuje przedmiotu umowy o roboty budowlane.
Pamiętasz, jak wcześniej pisałam na blogu o umowie o dzieło na budowie ?
Opisałam różnice pomiędzy umową o roboty budowlane a umową o dzieło >>> umowa o dzieło.
Właśnie takie szczegóły, na które zwracałam uwagę, decydują później o zakresie ochrony wykonawców. Jeśli Twoja umowa nie jest umową o roboty budowlane, to nie skorzystasz z takich zabezpieczeń jak gwarancja zapłaty czy odpowiedzialność solidarna inwestora za zapłatę wynagrodzenia.
Więcej dowiesz się tutaj 👇👇👇:
✅ Odpowiedzialność solidarna inwestora
Gwarancja zapłaty za wykonanie robót budowlanych – przepisy
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane jest uregulowana w przepisach art. 649(1)–649(5) kodeksu cywilnego.
Przepisy szczegółowo regulują zakres i rodzaj gwarancji. Ponadto określają wysokość gwarancji i procedurę jej udzielenia.
W kodeksie cywilnym znajdziesz także wymogi formalne dotyczące np. terminu uzyskania gwarancji i konsekwencji braku jej udzielenia przez Twojego kontrahenta.
Krótko mówiąc, zanim skierujesz żądanie o udzielenie gwarancji zapłaty, musisz sprawdzić jakie masz prawa i obowiązki w tym zakresie.
Możesz też doczytać do końca poniższy artykuł i zasięgnąć kompleksowej wiedzy – teoria plus praktyka 😊.
Gwarancja zapłaty z art. 649(1) k.c.
Zgodnie z art. 649 (1) k.c. gwarancji zapłaty za roboty budowlane, inwestor udziela wykonawcy (generalnemu wykonawcy) w celu zabezpieczenia terminowej zapłaty umówionego wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych.
Prosta zasada, od której mamy już wyjątki.
Otóż, powyższego przepisu nie stosuje się w przypadku, gdy inwestorem jest Skarb Państwa. Wyjaśnię to w dalszej części artykułu.
Dalej, art. 649 (1) k.c. stanowi, że gwarancją zapłaty jest gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa, a także akredytywa bankowa lub poręczenie banku udzielone na zlecenie inwestora.
Czyli mamy już rodzaje gwarancji. Pytanie brzmi, kto dokonuje wyboru – inwestor czy wykonawca ❓
Odpowiedź znajdziesz poniżej, ale może masz już pomysł ? 🤔
Na koniec (być może najważniejsza sprawa) – przepis wskazuje, że strony ponoszą w równych częściach udokumentowane koszty takiego zabezpieczenia wierzytelności o zapłatę za roboty budowlane.
No dobrze. Rozłóżmy powyższe przesłanki / zasady na czynniki proste 👇👇👇.
Istota gwarancji zapłaty za roboty budowlane
Zgodnie z art. 649(1) k.c., inwestor na żądanie wykonawcy ma obowiązek udzielić gwarancji w celu zabezpieczenia terminowej zapłaty umówionego wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych. Brzmienie art. 649(1) § 1 k.c. jest troszkę niefortunne.
Po prostu ustawodawca sugeruje, że gwarancja dotyczy wynagrodzenia za roboty budowlane. Jednak biorąc pod uwagę praktykę muszę Cię uprzedzić, że tak naprawdę nie chodzi o same w sobie roboty budowlane, tylko o umowę o roboty budowlane.
Co to zmienia w praktyce ❓
Otóż, definicja ustawowa umowy o roboty budowlane kładzie nacisk na zobowiązanie wykonawcy do oddania przewidzianego w umowie obiektu, a nie wykonania określonych robót. Z punktu widzenia spójności przepisów kodeksu cywilnego, lepszym rozwiązaniem byłoby posłużenie się przez ustawodawcę terminem wynagrodzenia wynikającego z umowy o roboty budowlane.
Zatem istota gwarancji zapłaty sprowadza się do tego, że zabezpiecza wynagrodzenie z umowy o roboty budowlane.
Pewnie pomyślisz, że to tylko szczegół. Niestety od takich szczegółów i szczególików zależy wygrana w sądzie, a z uwagi na konsekwencje nieudzielenia gwarancji zapłaty, sprawa może znaleźć finał w sądzie.
Przekonasz się o tym, czytając dalej artykuł 👇👇👇.
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane – bezwzględny charakter przepisów
A teraz najlepsza wiadomość dla wykonawców / podwykonawców 🎆🎉.
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane ➡ przepis ma charakter bezwzględnie obowiązujący.
Co to znaczy ❓
Nie ma tutaj uznaniowości ani dowolności w kształtowaniu umownych stosunków prawnych.
Kodeks cywilny decyduje w jaki sposób, w jakiej wysokości i w jakim terminie ma być udzielona gwarancja zapłaty. A także wskazuje, jakie są sankcje za brak jej udzielenia.
Strony nie mogę tutaj zmniejszyć zakresu ochrony na niekorzyść wykonawcy! 😃
Spójrz proszę poniżej 👇.
Czy inwestor lub wykonawca mogą umownie wyłączyć kodeksową gwarancję zapłaty?
Nie można przez czynność prawną wyłączyć ani ograniczyć prawa wykonawcy (generalnego wykonawcy) do żądania od inwestora gwarancji zapłaty.
Postanowienia umowy lub treść innej czynności prawnej (np. osobnego porozumienia), które ograniczałyby lub wyłączały prawo wykonawcy do żądania od inwestora gwarancji zapłaty – są bezwzględnie nieważne.
Zatem jeśli jesteś wykonawcą, podwykonawcą to pamiętaj – masz prawo do uzyskania gwarancji na warunkach określonych w kodeksie cywilnym, a Twój kontrahent nie może Cię pozbawić tego prawa 💪.
Jeśli jesteś inwestorem albo generalnym wykonawcą, to nie wprowadzaj niekorzystnych zapisów dla Twojego kontrahenta ponieważ postanowienia takie będą nieważne, a i tak wystąpi obowiązek udzielenia gwarancji zapłaty.
Czy wykonawca może się zrzec prawa do żądania gwarancji?
Nie, nie może.
Zakaz umownego wyłączania i ograniczania uprawnienia wykonawcy do żądania gwarancji zapłaty oznacza, że niedopuszczalne są jakiekolwiek klauzule kontraktowe, które w efekcie prowadziłyby do wyłączenia lub ograniczenia uprawnienia wykonawcy do domagania się zabezpieczenia terminowej zapłaty wynagrodzenia.
🔷 W literaturze wskazuje się, że do takich niedopuszczalnych ograniczeń prowadzić będą:
🔸 ograniczenia czasowe (np. uzależniające możliwość domagania się zabezpieczenia dopiero po pewnym etapie wykonania robot).
🔹 ograniczenia kwotowe (np. wskazanie górnej granicy kwoty, do której wykonawca może domagać się zabezpieczenia).
🔶 Do naruszających zakaz wynikający z art. 649(2) § 1 k.c. zalicza się także postanowienia umowne uzależniające udzielenie gwarancji zapłaty od wykonania dodatkowych obowiązków:
🔹 np. dokonania wpłaty na poczet kosztów udzielenia gwarancji.
Czy Wykonawca może określić formę gwarancji zapłaty?
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane – formy zabezpieczenia 👇.
Inwestor nie jest tutaj całkowicie bezsilny. Kodeks cywilny równoważy obowiązki stron.
Przepisy o gwarancji zapłaty nie rozstrzygają wyraźnie, czy wyboru jednego ze sposobów zabezpieczenia wierzytelności o wynagrodzenie dokonuje inwestor czy też wykonawca.
Z art. 649(3) § 1 k.c. wynika tylko, że wykonawcy przysługuje uprawnienie do domagania się ustanowienia gwarancji zapłaty. A zatem wykładnia celowościowa przepisów o gwarancji zapłaty przemawia za tym, że ustawodawca uprawnienie do wyboru jednego ze sposobów zabezpieczenia pozostawił inwestorowi.
Finalnie, wykonawca ma prawo żądać gwarancji zapłaty, ale to inwestor ma prawo do wyboru formy gwarancji.
Prawo wyboru po stronie inwestora
Taka procedura przyczynia się do poprawy sytuacji inwestora. Z pewnością zmniejsza ponoszone przez niego ciężary. Co więcej, inwestor może skorzystać z instrumentu odpowiadającego jego indywidualnej sytuacji biznesowej. Niejednokrotnie inwestor jest w stanie wynegocjować korzystniejsze warunki udzielenia gwarancji np. z ubezpieczycielem, u którego ma już wypracowaną historię ubezpieczeniową.
Wykonawcy nie przysługuje uprawnienie do domagania się ustanowienia zabezpieczenia o określonej treści. Przyznając inwestorowi uprawnienia zarówno co do wyboru jednej z wymienionych w art. 649(1) § 2 k.c. form zabezpieczeń, jak i co do ukształtowania treści udzielonego wykonawcy zabezpieczenia, ustawodawca ogranicza ryzyko inwestora związane z udzieleniem takiego zabezpieczenia.
Jak słusznie jednak zauważa się w piśmiennictwie, swoboda ukształtowania treści zabezpieczenia ograniczona jest jednak celem gwarancji zapłaty. Zatem nie obowiązuje tutaj zupełna dowolność.
Koszty gwarancji “po połowie”
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane – obowiązuje tutaj zasada współfinansowania kosztów.
Inwestor i (generalny) wykonawca ponoszą udokumentowane koszty bezpośrednio związane z udzieleniem gwarancji zapłaty w równych częściach. Norma ta (w zakresie rozdziału kosztów) ma charakter dyspozytywny. Mówiąc prościej, strony mogą umówić się odmiennie. Takie porozumienie nie będzie ograniczało prawa (generalnego) wykonawcy do żądania od inwestora gwarancji zapłaty.
Ustawodawca nie wskazuje jednak terminu, w jakim rozliczenie powinno nastąpić. Wydaje się, że najodpowiedniejszy termin to chwila, kiedy inwestor będzie w posiadaniu dokumentów potwierdzających całościowy koszt wykonania zabezpieczenia.
Przepisy nie wskazują momentu wymagalności roszczenia o zwrot połowy poniesionych kosztów ustanowionego zabezpieczenia. Dlatego należy przyjąć, że roszczenie to staje się wymagalne dopiero po ich poniesieniu przez inwestora i wezwaniu wykonawcy do ich zwrotu.
✳✳✳
Przeczytaj koniecznie:
⏹ Odstąpienie od umowy o roboty budowlane i umowy o dzieło. Ustawowe i umowne podstawy prawa odstąpienia od umowy przez inwestora (zamawiającego) i wykonawcę. Zagadnienie dopuszczalności częściowego odstąpienia od umowy. Skutki odstąpienia w zakresie rozliczenia zaliczki czy zapłaty umownej.
✳✳✳
Czego nie można wpisywać do umowy?
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane – czego nie można wpisać do umowy ?
Ustawodawca wykluczył możliwość wyłączenia i ograniczenia przez czynność prawną (a więc zwykle umowę stron, ale też jednostronne oświadczenie strony) uprawnienia wykonawcy do żądania gwarancji zapłaty.
Ograniczeniem może być zaś postanowienie, które w jakikolwiek sposób wpływa negatywnie na prawo wykonawcy żądania gwarancji zapłaty. Może to dotyczyć wprowadzenia postanowień, od których inwestor by uzależnił udzielenie zabezpieczenia (np. uiszczenia „z góry” przez wykonawcę kosztów ustanowienia gwarancji zapłaty).
Takim niedozwolonym postanowieniem jest również zbyt długi termin na uzyskanie przez wykonawcę gwarancji zapłaty za roboty budowlane. Zazwyczaj inwestor jest w stanie dotrzymać 45-dniowego terminu wynikającego z kodeksu.
Strony mogą za to ustalić korzystniejsze warunki aniżeli te ustawowe.
Strony mogą więc w umowie np. przyznać wykonawcy prawo wyboru formy zabezpieczenia, zmniejszyć maksymalny poziom kosztów, jakie ma ponieść wykonawca w związku z ustanowieniem zabezpieczenia 👍.
Żądanie gwarancji zapłaty za roboty budowlane
Roszczenie o udzielenie gwarancji zapłaty ma charakter prewencyjny. A jego funkcja polega na zapobieżeniu szkodom, jakie mogą powstawać w mieniu wykonawców w wyniku nieterminowego płacenia wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych 👍.
Świadczenie inwestora w tym zakresie polega na określonym zapewnieniu. Mianowicie, osoba trzecia względem stron umowy o roboty budowlane – bank lub ubezpieczyciel – zaciągnie zobowiązanie polegające na udzieleniu gwarancji, wystawieniu akredytywy lub poręczeniu. Zatem zobowiązanie inwestora w tym zakresie ma charakter rezultatu.
Roszczenie o udzielenie gwarancji zapłaty powinno przysługiwać wykonawcy jeszcze przed terminem wymagalności roszczenia o zapłatę umówionego wynagrodzenia. Wtedy w pełni możliwe będzie osiągnięcie celu przyświecającego gwarancji zapłaty.
Oznacza to, ze roszczenie o udzielenie gwarancji zapłaty istnieje niezależnie od tego, czy roszczenie o zapłatę umówionego wynagrodzenia jest już wymagalne, czy nie.
Kto może żądać gwarancji zapłaty?
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane jest narzędziem ochrony tylko dla wykonawców robót budowlanych.
Nie skorzystają z niej inne podmioty, które nie realizują stricte robót budowlanych, ale wykonują powiązane usługi czy dostawy w związku z toczącą się budową (np. dostawcy materiałów).
Przepisy o gwarancji zapłaty stosuje się również do umów zawartych między wykonawcą (generalnym wykonawcą) a dalszymi wykonawcami (podwykonawcami) 👍.
Czy podwykonawca także ma prawo do gwarancji zapłaty?
Poza wykonawcami (generalnymi wykonawcami) również podwykonawcy mają prawo do żądania gwarancji zapłaty za realizowane roboty budowlane.
Z art. 649(5) k.c. wynikają roszczenia o udzielenie gwarancji zapłaty przysługujące podwykonawcy względem wykonawcy, z którym łączy go umowa. Roszczenia te określane są w doktrynie mianem „roszczeń kaskadowych”.
W świetle art. 649(5) k.c., za uzasadniony można uznać wniosek, że podwykonawcy mogą dochodzić roszczenia o udzielenie gwarancji zapłaty jedynie względem swoich kontrahentów (generalnego wykonawcy albo podwykonawców).
Podwykonawca może żądać gwarancji zapłaty od (generalnego) wykonawcy niezależnie od tego, czy ten zażądał lub uzyskał gwarancję zapłaty od inwestora.
Kiedy możliwe jest skorzystanie z gwarancji zapłaty?
Wykonawca może w każdym czasie zwrócić się o udzielenie gwarancji, a jedynym warunkiem jest istnienie ewentualnego roszczenia z tytułu wynagrodzenia wynikającego z umowy.
Wykonawca (generalny wykonawca) robót budowlanych może w każdym czasie żądać od inwestora gwarancji zapłaty do wysokości ewentualnego roszczenia z tytułu wynagrodzenia wynikającego z umowy oraz robót dodatkowych lub koniecznych do wykonania umowy, zaakceptowanych na piśmie przez inwestora.
Prawo żądania udzielenia gwarancji zapłaty powstaje już w momencie zawarcia umowy z inwestorem. Nawet jeżeli wykonawca nie rozpoczął żadnych prac, co może mieć znaczenie, gdy wykonawca poweźmie wątpliwości odnośnie do sytuacji finansowej inwestora.
Nie można więc uzależniać tego prawa od zaistnienia jakichkolwiek warunków. Jeżeli wykonawca rozpoczął roboty, a następnie wstrzymał ich wykonywanie, to również ma prawo żądać ustanowienia zabezpieczenia. I to nie tylko w wypadku, gdy wstrzymanie nastąpiło z przyczyn leżących po stronie inwestora 🤔.
✳✳✳
Przeczytaj także:
Kiedy nie należy się wynagrodzenie za roboty dodatkowe✳✳✳
Jaka forma żądania?
Ustawodawca nie wprowadził żadnych wymagań co do formy wezwania inwestora do wykonania obowiązku zabezpieczenia roszczenia o zapłatę wynagrodzenia wykonawcy. Tym samym wezwanie to może zostać złożone w dowolnej formie.
Wezwanie do zapewnienia gwarancji zapłaty powinno ujawniać w sposób dostateczny wolę wykonawcy do uzyskania od inwestora zabezpieczenia roszczenia o terminową zapłatę wynagrodzenia.
Ponadto powinno wskazywać określoną kwotowo wartość zabezpieczenia oraz termin ustanowienia zabezpieczenia.
Pamiętaj żeby dobrze określić kwotę żądania. Gwarancja zapłaty za roboty budowlane nie zabezpiecza wszystkich roszczeń. Co więcej, na każdym etapie robót może się różnić wysokość żądania.
W jaki sposób następuje ustanowienie gwarancji zapłaty?
Przepisy wprowadzają tzw. numerus clausus zabezpieczeń wypełniających warunki gwarancji zapłaty.
Zgodnie z treścią art. 649(1) § 2 k.c. może to być gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa, a także akredytywa bankowa lub poręczenie banku udzielone na zlecenie inwestora. I na tym koniec.
W uzasadnieniu projektu nowelizacji podniesiono, że:
Ograniczenie form zabezpieczeń z pominięciem np. weksli i zastawu wynika z ograniczenia możliwości ustanawiania przez uczestników procesu budowlanego zabezpieczeń potencjalnie nierzetelnych – bez rękojmi, jaką dają instytucje zaufania publicznego, jakimi są banki lub firmy ubezpieczeniowe.
W jakiej formie może być ustanowiona gwarancja zapłaty za roboty budowlane?
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane – przejdźmy teraz do poszczególnych form zabezpieczeń.
Gwarancja bankowa
Gwarancją bankową jest jednostronne zobowiązanie banku – gwaranta. Po spełnieniu przez podmiot uprawniony (beneficjenta gwarancji) określonych warunków zapłaty, które mogą być stwierdzone określonymi w tym zapewnieniu dokumentami, jakie beneficjent załączy do sporządzonego we wskazanej formie żądania zapłaty, bank ten wykona świadczenie pieniężne na rzecz beneficjenta gwarancji. Zapłata może nastąpić bezpośrednio albo za pośrednictwem innego banku.
Udzielenie i potwierdzenie gwarancji bankowej następuje na piśmie pod rygorem nieważności (art. 81 PrBank). W praktyce jest to najczęstszy sposób zabezpieczenia. A umowa gwarancji jest zawierana na podstawie wzorów umów stosowanych przez bank.
Gwarancja ubezpieczeniowa
W przeciwieństwie do gwarancji bankowej, gwarancja ubezpieczeniowa nie stanowi przedmiotu regulacji ustawowej. Aczkolwiek ustawa o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej wielokrotnie wspomina o umowie gwarancji ubezpieczeniowej. W tym zalicza ją do czynności ubezpieczeniowych (art. 4 ust. 7 pkt 1 DziałUbezpReasU).
Jej regulacja jest więc oparta w praktyce na zasadzie swobody umów. Przy czym, przedmiotem działalności ubezpieczeniowej prowadzonej przez zakłady ubezpieczeń i reasekuracji może być także udzielanie przez te zakłady gwarancji samoistnych, nieodwołalnych, bezwarunkowych i płatnych na pierwsze żądanie.
Akredytywa bankowa i poręczenie przez bank
Ta forma zabezpieczenia (art. 85 i n. PrBank) może wystąpić jako akredytywa: dokumentowa, pieniężna lub zabezpieczająca. Inwestorzy rzadko decydują się na udzielenie gwarancji zapłaty w formie akredytywy z uwagi na koszty i stopień skomplikowania.
Z kolei udzielanie i potwierdzanie poręczeń należy do czynności bankowych w szerokim znaczeniu. I odbywa się na podstawie umowy zlecenia (art. 5 ust. 2 pkt 8 i art. 80 PrBank).
Zgodnie z art. 84 PrBank stosuje się do nich art. 876 i n. k.c. Oznacza to, że niezależnie czy strony w umowie o roboty budowlane ustalą wynagrodzenie ryczałtowe, czy kosztorysowe, poręczenie ustanawiane przez bank będzie dotyczyć długu przyszłego. Dlatego dla ważności poręczenia jest niezbędne wskazanie sumy poręczenia (art. 878 § 1 k.c.).
Ile czasu ma inwestor na załatwienie gwarancji?
W wezwaniu do ustanowienia gwarancji zapłaty wykonawca ma obowiązek wyznaczyć inwestorowi termin na spełnienie tego obowiązku, nie krótszy niż 45 dni (termin minimalny).
Jeżeli wykonawca w wezwaniu nie określi terminu lub wyznaczy termin krótszy niż przewidziany w ustawie, nie przysługuje mu prawo do odstąpienia od umowy do momentu upływu minimalnego terminu wynikającego z ustawy.
Gdyby wykonawca złożył oświadczenie o odstąpieniu od umowy przed upływem 45-dniowego terminu od daty doręczenia wezwania, to oświadczenie jest bezskuteczne. A więc konieczne jest złożenie kolejnego oświadczenia o odstąpieniu, już po upływie tego terminu.
Jeżeli jednak wykonawca wyznaczy termin dłuższy, strony są związane tym terminem.
Jakie są koszty ustanowienia gwarancji zapłaty?
Co do zasady, inwestor i (generalny) wykonawca ponoszą udokumentowane koszty bezpośrednio związane z udzieleniem gwarancji zapłaty w równych częściach.
Ale uwaga!
Obowiązek zabezpieczenia wierzytelności o zapłatę wynagrodzenia za roboty budowlane obciąża inwestora. A to oznacza w praktyce, że w pierwszej kolejności to inwestor ponosi wszystkie wiążące się z tym koszty, a dopiero później może domagać się od wykonawcy stosownego zwrotu odpowiedniej ich części.
Zatem, o ile strony nie umówią się inaczej, to obowiązuje powyższa zasada.
✳✳✳
Przeczytaj koniecznie:
✳✳✳
Co, jeśli inwestor lub wykonawca nie zgodzą się na ustanowienie gwarancji zapłaty?
Nieuzyskanie przez (generalnego) wykonawcę żądanej gwarancji zapłaty w wyznaczonym przez niego terminie (nie krótszym niż 45 dni) uprawnia go do odstąpienia od umowy. Nie jest przy tym istotne, że inwestor dochował należytej staranności i podjął działania w celu uzyskania tej gwarancji, ale ostatecznie jej nie uzyskał.
Nieuzyskanie gwarancji oznacza w praktyce:
🔹niedostarczenie gwarancji (generalnemu) wykonawcy przez inwestora lub osobę trzecią (np. gwaranta) w ogóle;
albo
🔸jej dostarczenie, lecz o treści odmiennej od żądanej, np. obejmującej mniejszą wysokość wynagrodzenia, niż wnioskował o to (generalny) wykonawca.
Nie może on jednak żądać udzielenia gwarancji zapłaty w wybranej przez siebie postaci, np. wyłącznie gwarancji bankowej.
W takim wypadku przedstawienie przez inwestora gwarancji zapłaty w innej postaci dopuszczonej przez treść art. 649(1) § 2 k.c. nie będzie uprawniało (generalnego) wykonawcy do odstąpienia od umowy.
Jakie są dalsze skutki braku uzyskania gwarancji ❓
Skutki nieudzielenia gwarancji zapłaty
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane – co jeśli inwestor jej nie udzieli ?
Niedostarczenie (generalnemu) wykonawcy żądanej gwarancji uprawnia go ponadto do powstrzymania się z wykonywaniem robót przewidzianych w umowie.
W takim wypadku inwestorowi nie przysługują uprawnienia wynikające z nienależytego wykonania umowy. W szczególności nie może on odstąpić od umowy w oparciu o podstawę ustawową lub umowną. Nie może także żądać zapłaty odszkodowania lub kary umownej.
Co więcej, w takiej sytuacji to (generalny) wykonawca ma prawo wykonać powyższe uprawnienia, np. żądać odpowiedniego odszkodowania.
To nie koniec sankcji.
Spójrz poniżej 👇👇👇.
Skutki braku spełnienia żądania
Treść art. 649 (4) § 3 k.c. uprawnia ponadto (generalnego) wykonawcę do żądania wynagrodzenia za niewykonane roboty budowlane, które był gotów wykonać, do czego jednak nie doszło z uwagi na niezapewnienie przez inwestora żądanej gwarancji zapłaty.
Może on żądać wynagrodzenia za niewykonaną część robót także w przypadku odstąpienia od umowy. Wynagrodzenie ulega jednak obniżeniu o to, co (generalny) wykonawca oszczędził wskutek niewykonania robót. Zasadniczo zatem powinno pokrywać przewidziany przez niego zysk oraz koszty, które dotychczas poniósł.
W literaturze i orzecznictwie wyrażono pogląd, iż zasadę wyrażoną w art. 649(4) § 3 k.c. stosować można nie tylko wówczas, gdy (generalny) wykonawca nie wykonuje robót budowlanych z powodu niedostarczenia mu gwarancji zapłaty. Również w razie wystąpienia innych przeszkód leżących po stronie inwestora.
Np. nieprzekazania terenu budowy, dokumentacji budowlanej, niedokonania odbioru częściowego, co uniemożliwia kontynuowanie robót.
Odstąpienie od umowy z powodu braku gwarancji
Przede wszystkim jako wykonawca masz prawo rozwiązać umowę.
Bezskuteczny upływ wyznaczonego, nie krótszego niż 45 dni, terminu do wykonania obowiązku udzielenia gwarancji zapłaty skutkuje powstaniem uprawnienia wykonawcy do odstąpienia od umowy o roboty budowlane 👍.
Złożenie oświadczenia o odstąpieniu przed upływem terminu do wykonania obowiązku ustanowienia gwarancji zapłaty jest nieskuteczne.
Przyznając wykonawcy uprawnienie do odstąpienia od umowy o roboty budowlane, ustawodawca przesądził równocześnie, że jest to odstąpienie ze skutkiem ex nunc. Czyli ze skutkiem „na przyszłość”. Zatem w wyniku złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy wygasają prawa i obowiązki stron co do niewykonanej części świadczenia.
Przepis art. 649(1) k.c. przesądza, że odstąpienie od umowy obejmuje tylko niezrealizowaną część świadczenia wykonawcy budowlanego.
Przerwanie prac przez wykonawcę
Przeszkoda w wykonaniu robót budowlanych z przyczyn dotyczących inwestora ma miejsce dopiero wtedy, gdy gwarancja zapłaty nie zostanie udzielona w terminie wyznaczonym przez wykonawcę. Nie krótszym niż 45 dni.
W konsekwencji dopiero od tego momentu powstrzymanie się przez wykonawcę od wykonywania robót budowlanych nie uzasadnia ustalenia jego odpowiedzialności względem inwestora. Ponadto otwiera możliwość dochodzenia roszczenia o zapłatę wynagrodzenia mimo niewykonania robót budowlanych.
Niezapewnienie udzielenia żądanej gwarancji zapłaty nie jest samodzielną przesłanką uzasadniającą żądanie zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania robót budowlanych.
Dochodzenie roszczenia o zapłatę wynagrodzenia w takiej sytuacji jest uzależnione także od drugiej przesłanki w postaci gotowości wykonawcy do wykonania robót budowlanych. Gdy spełnione są obie przesłanki inwestor nie może odmówić wypłaty wynagrodzenia.
Ale! może pomniejszyć wynagrodzenie o to, co wykonawca oszczędził z powodu niewykonania robót budowlanych.
Żądanie zapłaty za niewykonane prace
Przepis art. 649 (4) § 3 k.c. wprowadza szczególne przesłanki roszczenia wykonawcy o wynagrodzenie.
Jest ono wobec inwestora swoistą sankcją. Przy czym nie mamy tu do czynienia z odpowiedzialnością odszkodowawczą, w przeciwieństwie do roszczenia powstałego wskutek odstąpienia od umowy zgodnie z § 1.
Przesłanki roszczenia z § 3 są dla wykonawcy mniej rygorystyczne. Nie musisz dowodzić, że przyczyną niewykonania robót budowlanych była przeszkoda zawiniona przez inwestora. Każdorazowo brak żądanej gwarancji z przyczyn dotyczących inwestora uruchomi Twoje roszczenie (wykonawcy) o wynagrodzenie. Nie zawsze jednak pozwoli na to, byś mógł odstąpić od umowy.
To ostatnie uprawnienie aktualizuje się tylko w przypadku ustalenia, że przyczyną było zawinione zachowanie się inwestora. W takiej sytuacji masz wybór:
✅ uprawnienie do odstąpienia od umowy (i w konsekwencji możliwość dochodzenia roszczenia odszkodowawczego);
✅ wynagrodzenie pomniejszone o oszczędności spowodowane niewykonaniem robót budowlanych.
Kumulacja obu roszczeń nie jest możliwa.
Mechanizm gwarancji zapłaty
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane – jak ją uzyskać krok po kroku ? 👇
I. zawarcie umowy o roboty budowlane 👉 określenie wysokości wynagrodzenia.
II. wykonawca może w każdym czasie żądać gwarancji zapłaty wynagrodzenia z pkt I.
III. wykonawca kieruje żądanie i określa w nim wysokość wynagrodzenia do zapłaty plus termin udzielenia gwarancji nie krótszy niż 45 dni.
IV. brak udzielenia gwarancji uprawnia wykonawcę do:
1️⃣ odstąpienia od umowy;
2️⃣ wstrzymania robót z przyczyn leżących po stronie inwestora;
3️⃣ żądania wynagrodzenia za niewykonane roboty budowlane, które był gotów wykonać, do czego jednak nie doszło z uwagi na niezapewnienie przez inwestora żądanej gwarancji zapłaty.
Roszczenie o udzielenie gwarancji – praktyczne problemy dla inwestora
Jako wykonawca możesz zgłosić roszczenie o udzielenie gwarancji w każdym czasie. Nie musisz nawet podawać przyczyny swojego żądania.
Z kolei inwestor nie może odmówić ustanowienia gwarancji zapłaty. Nie pomogą argumenty, że jego stabilna sytuacja finansowa praktycznie eliminuje ryzyko braku zapłaty wynagrodzenia na rzecz wykonawcy.
Problematyczne jest jedynie wskazanie jaka powinna być treść gwarancji. Nie ma tutaj jednolitości stanowiska doktryny i orzecznictwa. Trzeba będzie za każdym razem przeanalizować treść konkretnej gwarancji zapłaty.
Brak ugruntowanego i spójnego stanowiska w orzecznictwie sprawia, że najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest udzielenie gwarancji zgodnej z żądaniem wykonawcy (najczęściej bezwarunkowej, płatnej na pierwsze żądanie, itd.).
Bezwarunkowa gwarancja zapłaty za roboty budowlane to taka, w której wypłata środków następuje na podstawie oświadczenia wykonawcy, że podlegające wypłacie z gwarancji wynagrodzenie jest wymagalne i niezaspokojone przez inwestora.
Udzielając takiego zabezpieczenia, inwestor jest w stanie uniknąć odstąpienia od umowy przez wykonawcę.
Ale szczerze mówiąc – takie rozwiązanie rodzi inne ryzyka po stronie inwestora… Dlatego warto skonsultować temat z prawnikiem i sprawdzić, czy są inne rozwiązania.
Duży kłopot niedużego inwestora
Ustawodawca przewidział określone formy udzielenia gwarancji zapłaty.
Gwarancją zapłaty jest gwarancja bankowa lub ubezpieczeniowa, a także akredytywa bankowa lub poręczenie banku udzielone na zlecenie inwestora.
Na pierwszy rzut oka widać, że powyższe instrumenty finansowe wiążą się z określonymi kosztami, nie rzadko wysokimi. Mniejszy inwestor może mieć problem w wyłożeniu dodatkowej sumy celem uzyskania np. gwarancji bankowej 😟.
Co prawda zgodnie z art. 649 (1) § 3 k. strony ponoszą w równych częściach udokumentowane koszty zabezpieczenia wierzytelności. Przy czym najpierw to inwestor wykłada odpowiednie sumy. A dopiero później może żądać zwrotu połowy kosztów.
Nie można także wykluczyć konieczności dochodzenia zwrotu kosztów przed sądem, co znowu generuje dalsze wydatki ⚖.
Zatem mniejsi inwestorzy, bez odpowiednio dużego zaplecza finansowego powinni skrupulatnie przestrzegać terminowej zapłaty, aby nie prowokować wykonawców do żądania udzielenia gwarancji zapłaty 👍.
Użycie gwarancji do innych celów
Czasami wykonawcy decydują się skierować żądanie udzielenia gwarancji zapłaty niestety w celu osiągnięcia zgoła odmiennych skutków. Po prostu chcą zyskać podstawy do odstąpienia od umowy o roboty budowlane ponieważ nie są w stanie ukończyć zadania z własnej winy.
Zdarzają się sytuacje, gdy żądanie gwarancji zapłaty zostaje skierowane dosłownie tuż przed planowanym zakończeniem inwestycji. Jeżeli zaskoczony inwestor odmówi gwarancji zapłaty, wykonawca porzuca teren budowy i pozostawia inwestora samemu sobie 😤.
Na szczęście sądy dostrzegają ten problem. Coraz częściej sądy szczegółowo analizują przebieg współpracy inwestora i wykonawcy – poszukują rzeczywistej przyczyny żądania przez wykonawcę gwarancji zapłaty 👍.
Zawsze należy przygotować się do ewentualnego procesu sądowego. Jeśli jesteś inwestorem, a wykonawca wykorzystał gwarancję zapłaty tylko po to, aby bezkarnie zejść z budowy, przygotuj dowody.
Należy wtedy wykazać, że żądanie gwarancji zapłaty stanowiło wygodny sposób na uwolnienie się od umowy, która z jakiegoś powodu stała się dla wykonawcy nierentowna.
Powołanie się na instytucje nadużycia prawa zależy od okoliczności konkretnego przypadku i wymaga profesjonalnej pomocy prawnej.
Powołanie się na nadużycie prawa
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane. ➡ Przykład wzięty z życia, a raczej prosto z sali sądowej ⚖.
W wyroku z dnia 8 października 2019 r. (sygn. akt I AGa 533/18), Sąd Apelacyjny w Krakowie powiada tak:
(…) firma budująca budynek o przeznaczeniu społecznym zażądała gwarancji zapłaty pod koniec realizacji inwestycji w związku ze sporem o dodatkową zapłatę za prace związane ze ścianami budynku. Gdy zamawiający nie ustanowił żądanej gwarancji – wykonawca odstąpił od umowy i zażądał zapłaty na podstawie kosztorysu powykonawczego oraz naliczył kary umowne.
Spór trafił do sądu, który w obu instancjach stwierdził, że wykonawca nadużył przysługującego mu prawa.
Sądy uznały, że żądanie gwarancji zapłaty miało miejsce już na koniec realizacji inwestycji, gdy nie było żadnego ryzyka, że inwestor będzie zalegał z zapłatą. Sąd uznał, że „żądanie gwarancji stanowiło celowe działanie nakierowane na uzyskanie skutku w postaci odstąpienia od umowy i zmiany rozliczenia ryczałtowego umowy na rozliczenie w oparciu o kosztorys powykonawczy.” W związku z powyższym sąd uznał, że była to czynność nieważna na podstawie art. 58 k.c. i sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Zawsze należy wyważyć sprzeczne interesy stron. Chociaż, nie powiem… przydałby się przepis, który ukróciłby nieuczciwe praktyki handlowe 😕.
Gwarancja zapłaty za roboty budowalne. Problem Inwestora – Skarbu Państwa
Czy wiesz, że od 16 października 2023r. nie ma już możliwości uzyskania gwarancji zapłaty w sytuacji, gdy inwestorem jest Skarb Państwa ?
Powyższy wyjątek dotyczy Skarbu Państwa działającego przez państwowe jednostki organizacyjne. Nie dotyczy państwowych osób prawnych działających w formie spółek z o.o. lub S.A. (m.in. jednostek szczegółowo wskazanych w art. 3 ustawy z dnia 16 grudnia 2016 r. o zasadach zarządzania mieniem państwowym).
Warto podkreślić, że w zakresie pojęcia „Skarb Państwa” nie zawierają się również spółki jednostek samorządu terytorialnego. Czyli spółki miejskie lub gminne realizujące inwestycje samorządowe (najczęściej w imieniu gmin).
Te podmioty nadal będzie dotyczył obowiązek przedstawienia gwarancji zapłaty na żądanie wykonawcy 👍.
Dlaczego ta zmiana jest tak istotna?
Wykluczenie prawa żądania gwarancji zapłaty od inwestora Skarbu Państwa uderza w wykonawców działających na rynku zamówień publicznych. Czyli dość dużej części inwestycji ☹.
Jednakże ustawodawca uzasadnił powyższą zmianę faktem, że ryzyko nieotrzymania wynagrodzenia od Skarbu Państwa przez wykonawcę nie istnieje. Dlaczego ? Otóż, Skarb Państwa nie może upaść. Ponadto Skarb Państwa „jest inwestorem wiarygodnym i dającym gwarancję wypłacalności”.
Tylko moim zdaniem ustawodawca zapomniał o głównym celu gwarancji zapłaty. Nie jest nim ryzyko niewypłacalności inwestora, tylko samych wykonawców.
Zgodnie z art. 649(1) § 1 k.c., inwestor ma udzielić gwarancji „w celu zabezpieczenia terminowej zapłaty umówionego wynagrodzenia za wykonanie robót budowlanych.” Zatem fakt, że Skarb Państwa jest wypłacalny, nie gwarantuje z góry terminowej zapłaty na rzecz wykonawcy.
A właśnie gwarancja zapłaty za roboty budowlane dotyczy terminowego regulowania faktur wykonawców. Taki MAŁY szczegół!
Jakie są ryzyka związane ze skierowaniem żądania ustanowienia gwarancji zapłaty?
Żądanie przez wykonawcę gwarancji zapłaty oczywiście nie oznacza od razu stuprocentowej pewności zapłaty wynagrodzenia za wykonane prace.
Taki ruch ze strony wykonawcy może odnieść negatywny skutek w relacjach pomiędzy inwestorem a wykonawcą. Dlatego należy przemyśleć, czy w konkretnym przypadku nie sprawdzą się inne rozwiązania. Żądanie gwarancji zapłaty lepiej potraktuj jako ostateczne narzędzie, gdy inne środki zawodzą.
Z drugiej strony pamiętaj, że w przypadku odmowy inwestora do udzielenia gwarancji zapłaty, możesz skorzystać z prawa odstąpienia od umowy, jeżeli spełniasz wszystkie ustawowe przesłanki. Co istotne, nadal możesz domagać się zapłaty należnego wynagrodzenia ( w tym pełnego wynagrodzenia) 💰💰💰.
Bowiem inwestor nie może odmówić zapłaty wynagrodzenia mimo niewykonania robót budowlanych, jeżeli wykonawca (generalny wykonawca) był gotów je wykonać, lecz doznał przeszkody z przyczyn dotyczących inwestora. Jednakże w takim wypadku inwestor może odliczyć to, co wykonawca (generalny wykonawca) oszczędził z powodu niewykonania robót budowlanych.
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane – Podsumowanie
Gwarancja zapłaty za roboty budowlane może uchronić przedsiębiorców branży budowlanej przed stratami finansowymi. To jest skuteczne narzędzie, które może przynieść zamierzony efekt w zupełnie innym kierunku 👍.
Mianowicie, skierowanie przez wykonawcę do inwestora żądania ustanowienia gwarancji zapłaty często prowadzi do zmobilizowania inwestora do działania.
Inwestorzy zwykle po doręczeniu takiego żądania proponują rozwiązania ugodowe i płacą wykonawcy należne mu wynagrodzenie umowne, tym samym rozwiązując sedno problemu 💰💰💰.
Dzięki tej instytucji wykonawcy mają możliwość uzyskać należne wynagrodzenie za wykonane prace albo – w razie braku współpracy ze strony inwestora – mogą odstąpić od umowy bez ponoszenia z tego tytułu konsekwencji.
Jeśli wykonawcy podejdą do sprawy zdroworozsądkowo i w odpowiednim momencie skorzystają z prawa żądania gwarancji zapłaty, to rzeczywiście osiągną spodziewane korzyści 😃.
Potrzebujesz pomocy przy gwarancji zapłaty – napisz do mnie 📧 albo zadzwoń 📞. Razem zawalczymy o Twoje prawa na budowie! 🦸♀️
Katarzyna Sabynicz
radca prawny
Zdjęcia: maks_d; G-R Mottez; Andrea Piacquadio; pixabay ; VBlock.
✳✳✳
#markawłasna #autopromocja
GOTOWY WZÓR UMOWY dla wykonawców robót budowlanych wraz z instrukcją.
Wystarczy uzupełnić we wskazanych miejscach typowe zmienne zapisy, takie jak opis przedmiotu robót/ wysokość wynagrodzenia / wysokość kar umownych czy terminy realizacji itp.
Prosty i przejrzysty wzór umowy, dedykowany dla małych i średnich przedsiębiorców budowlanych, którzy nie realizują dużych inwestycji wymagających skomplikowanych i szczegółowych zapisów umownych.
Zawiera zabezpieczenia podstawowych praw i obowiązków Stron umowy o roboty budowlane. Interesy Stron zostały odpowiednio wyważone.
Wzór jest uniwersalny, do wielokrotnego wykorzystania.
Dodatkowo otrzymasz BONUS! Sprawdź tutaj albo klikając w obrazek 
.
✳✳✳
Umowa o zastępstwo inwestycyjne
Dzisiaj zgodnie z obietnicą 
umowa o zastępstwo inwestycyjne. Czyli kontynuujemy temat inwestora zastępczego na budowie.
Jeżeli przeoczyłeś poprzedni artykuł stanowiący wstęp do dzisiejszego wątku, to możesz nadrobić zaległości klikając w poniższy link:
Jeżeli już podjąłeś decyzję o zaangażowaniu inwestora zastępczego, to teraz musisz podpisać odpowiednią umowę.
Rolą inwestora zastępczego jest co do zasady całościowa organizacja i koordynacja działań wszystkich uczestników przedsięwzięcia inwestycyjnego. Jego głównym zadaniem jest zastąpienie w tym zakresie inwestora bezpośredniego. [Czytaj dalej…]
{ 0 komentarze… dodaj teraz swój }